Są postacie, które historia wynosi na piedestał tak wysoko, że z czasem przestajemy dostrzegać człowieka stojącego u podstaw legendy. Imię George’a Washingtona należy właśnie do tej kategorii. Dla jednych jest ono synonimem narodzin Stanów Zjednoczonych, dla innych z kolei symbolem przywództwa, niezłomności i politycznej rozwagi. Jego twarz znamy z banknotów, podręczników i pomników, jego nazwisko noszą miasta, ulice i całe stany. A jednak pomiędzy chłopakiem z kolonialnej Wirginii, a marmurowym obliczem Ojca Narodu istnieje przestrzeń, o której kino przez lata mówiło zaskakująco niewiele. To właśnie w tę przestrzeń wkracza Jon Erwin ze swoim Młodym Washingtonem – filmem, który nie interesuje się jeszcze prezydentem, generałem ani legendarnym Ojcem Założycielem. Interesuje się człowiekiem, który dopiero zaczyna rozumieć, czym może się stać. Historią, zanim została historią. Marzeniem, zanim nabrało kształtu. Ambicją, zanim została poddana próbie. I wiecie co? Jest w tym pomyśle coś niezwykle kuszącego.
Portret przyszłego bohatera
Akcja filmu rozpoczyna się w połowie XVIII wieku, na długo przed tym, zanim George Washington stał się jednym z najważniejszych ludzi w historii Stanów Zjednoczonych. Jest rok 1755. Washington ma niewiele ponad dwadzieścia lat, jest ambitnym, lecz wciąż niedoświadczonym oficerem brytyjskich kolonii i próbuje zdobyć pozycję w świecie, w którym pochodzenie, nazwisko i koneksje potrafią znaczyć więcej niż talent. Nie jest jeszcze przywódcą narodu ani symbolem amerykańskiej niezależności. Jest młodym człowiekiem, który dopiero szuka swojego miejsca i za wszelką cenę chce udowodnić własną wartość. Jego ambicja szybko prowadzi go na pogranicze brytyjskich kolonii, gdzie narastający konflikt pomiędzy Wielką Brytanią i Francją zaczyna przybierać coraz bardziej niebezpieczny obrót. Washington zostaje zaangażowany w działania wojskowe w Wirginii i otrzymuje zadanie przeprowadzenia misji na terytorium pogranicza. To właśnie tam dochodzi do wydarzeń, które stają się punktem wyjścia dla całej historii. Młody oficer podejmuje decyzję, której konsekwencje okazują się znacznie poważniejsze, niż mógł przewidzieć.
Zanim historia napisała jego imię
Największą zaletą filmu jest bez wątpienia jego ambicja, by opowiedzieć o bohaterze nie jako o gotowym pomniku amerykańskiej historii, lecz jako o człowieku dopiero rozpoczynającym drogę ku wielkości. Jon Erwin sięga po okres, który w popkulturze nie został jeszcze tak mocno wyeksploatowany, i buduje z niego klasyczną historię dojrzewania przyszłego przywódcy. Washington jest tutaj młody, ambitny, impulsywny i niepozbawiony wad, a jego kolejne doświadczenia mają nauczyć go odpowiedzialności, pokory i prawdziwego przywództwa. To sprawia, że film, mimo swojej pomnikowej natury, ma przynajmniej punkt wyjścia znacznie ciekawszy niż kolejna biografia obejmująca wszystkie najważniejsze wydarzenia z życia słynnej postaci. Dużym atutem okazuje się również warstwa historyczno-wojenna. Kiedy tytuł przestaje opowiadać o społecznych zależnościach, ambicjach i politycznych rozmowach, a przenosi się na pogranicze i w sam środek konfliktu, wyraźnie nabiera energii. Sekwencje bitewne są jednymi z najmocniejszych fragmentów produkcji: odpowiednio rozbudowane, brutalniejsze niż można by oczekiwać po tradycyjnym dramacie historycznym i świadomie pomyślane jako widowisko na duży ekran. Reżyser potrafi oddać chaos starcia, znaczenie muszkietów, formacji wojskowych i walki na bliskim dystansie, jednocześnie zachowując czytelność wydarzeń.
Problem zaczyna się jednak w momencie, gdy prostota narracji przeradza się w jej schematyczność. Washington zostaje skonstruowany jako bohater niemal idealnie przygotowany do tego, aby widz go podziwiał. Owszem, popełnia błędy i przechodzi kolejne próby, ale scenariusz bardzo szybko podpowiada nam, jak mamy je interpretować. Zamiast pozwolić bohaterowi na bardziej niejednoznaczne zachowania, film często prowadzi go po z góry wyznaczonej ścieżce: młody i ambitny człowiek doświadcza przeciwności, wyciąga właściwe wnioski i staje się coraz lepszym przywódcą. To konstrukcja skuteczna, lecz przewidywalna. Jeszcze większym mankamentem okazuje się brak psychologicznej głębi. Film chce opowiedzieć o formowaniu charakteru Washingtona, ale paradoksalnie nie zawsze poświęca wystarczająco dużo czasu na pokazanie jego wnętrza. Niektóre relacje pojawiają się, zyskują obiecujący początek, a następnie zostają odsunięte na dalszy plan, gdy fabuła musi ruszyć w kierunku kolejnej wojennej sekwencji. Podobnie jest z emocjami — kiedy bohater doświadcza osobistej straty czy porażki, scenariusz często bardzo szybko przechodzi do następnej lekcji lub przemowy. W efekcie przemiana Washingtona jest zrozumiała na poziomie fabularnym, ale nie zawsze równie mocno odczuwalna.
Kolejną słabością jest tempo. Film trwa około dwóch godzin i pięciu minut, a mimo to w środkowej części potrafi sprawiać wrażenie, jakby nie do końca wiedział, czy chce być dramatem biograficznym, romansem historycznym, opowieścią o dojrzewaniu czy widowiskiem wojennym. Gdy Washington znajduje się na polu bitwy, rytm wyraźnie przyspiesza. Kiedy jednak kamera wraca do polityki, relacji społecznych i kolejnych rozmów, napięcie potrafi opaść. Najbardziej kontrowersyjnym elementem pozostaje jednak wykorzystanie generatywnej sztucznej inteligencji. Według doniesień dotyczących produkcji technologia AI została wykorzystana przy ponad stu ujęciach, między innymi do modyfikowania kostiumów i elementów scen batalistycznych. Dla części widzów może to być jedynie techniczny detal, ale w przypadku filmu historycznego, który tak mocno opiera swoją wiarygodność na autentyzmie epoki, trudno całkowicie przejść nad tym do porządku dziennego. Jeżeli odbiorca zaczyna zastanawiać się nie nad tym, co przedstawia dana scena, lecz nad tym, w jaki sposób została wygenerowana lub zmodyfikowana, iluzja historycznego świata zostaje osłabiona
.
Pierwsze kroki ku wielkości
Młody Washington pozostawia po sobie wrażenie filmu, który miał wszystkie argumenty, aby stać się znacznie lepszym widowiskiem, niż ostatecznie się nim okazuje. Sam pomysł trudno uznać za nietrafiony. George Washington jest postacią tak mocno obecną w amerykańskiej mitologii, że próba cofnięcia się do momentu, w którym jego nazwisko nie oznaczało jeszcze niemal nic, wydaje się wręcz naturalnym materiałem na kino. Jon Erwin dostał więc do ręki bohatera z gotową legendą, epokę pełną konfliktów i przemian oraz historię człowieka, który dopiero miał odkryć własne możliwości. Problem w tym, że potencjał tego materiału nie zawsze znajduje odpowiednie przełożenie na ekran. Film chcę opowiedzieć o narodzinach wielkiego człowieka, ale zbyt często zachowuje się tak, jakby jego wielkość była z góry przesądzona. Zamiast pozwolić widzowi samodzielnie odkrywać przyszłego przywódcę, scenariusz regularnie przypomina, że oto obserwujemy kogoś wyjątkowego. W rezultacie droga bohatera traci część dramaturgicznej niepewności.
Nie oznacza to jednak, że produkcja jest nieudana w każdym aspekcie. Wręcz przeciwnie – produkcja ma momenty, w których jego staroświecka forma zaczyna działać na jego korzyść. Erwin nie próbuje za wszelką cenę modernizować historii ani opowiadać jej poprzez skomplikowane zabiegi formalne. Stawia na klasyczną narrację, czytelne emocje, duże sceny wojenne i bohatera, którego droga ma być przede wszystkim zrozumiała. W niektórych fragmentach daje to efekt kina niemal retro, takiego, jakie kiedyś regularnie pojawiało się w repertuarze hollywoodzkich studiów. Nie jest to podejście szczególnie odkrywcze, ale ma w sobie pewną szczerość. Jednocześnie trudno nie odnieść wrażenia, że produkcja została stworzona z myślą o bardzo konkretnym odbiorcy i bardzo konkretnym momencie. Premiera przypadła na obchody 250. rocznicy powstania Stanów Zjednoczonych, przez co tytuł momentami bardziej przypomina celebrację amerykańskiego dziedzictwa, niż próbę jego krytycznego przeanalizowania. Sam patriotyczny charakter nie jest oczywiście wadą. Kino historyczne ma pełne prawo być podniosłe, dumne i afirmatywne. Kłopot pojawia się wtedy, gdy podniosłość zaczyna zastępować dramat, a legenda człowieka.
Dlatego Młody Washington jest dla mnie przede wszystkim filmem niewykorzystanej szansy. Nie można odmówić mu ambicji, solidnego zaplecza aktorskiego czy kilku naprawdę efektownych fragmentów. Nie można też powiedzieć, że jest produkcją całkowicie pozbawioną wartości. Wręcz przeciwnie, jako przystępna opowieść o mniej znanym okresie życia jednej z najważniejszych postaci amerykańskiej historii spełnia podstawowe zadanie. Problem w tym, że na poziomie kina pozostaje zbyt zachowawczy. Zamiast naprawdę zagłębić się w człowieka stojącego za legendą, często zadowala się przypomnieniem, dlaczego legenda w ogóle powstała.
