Willem Dafoe ma w sobie coś, czego nie da się łatwo opisać słowami. Jest aktorem, który nawet wtedy, gdy milczy, zdaje się prowadzić rozmowę z widzem. Jego twarz poorana czasem, charakterystyczna, niepokojąca i jednocześnie zaskakująco czuła pamięta role ludzi stojących na krawędzi: outsiderów, marzycieli, ekscentryków, przegranych i tych, którzy uparcie próbują ocalić coś przed nieuchronnym końcem. W Ostatnim konsjerżu Gastón Solnicki wykorzystuje tę niezwykłą ekranową obecność w sposób szczególny. Nie potrzebuje od głównego bohatera wielkich gestów ani efektownych monologów. Wystarczy spojrzenie, sposób poruszania się, chwila zawahania czy pozornie nic nieznacząca czynność, by za postacią kryjącą się w hotelowej przestrzeni pojawiła się cała historia. Bo hotel w tym filmie nie jest jedynie miejscem akcji. To przestrzeń zawieszona między przeszłością a teraźniejszością, elegancka scenografia świata, który powoli traci rację bytu. Za jego drzwiami zmieniają się czasy, obyczaje i ludzie, a wraz z nimi znika pewien rodzaj codzienności, oparty na rytuałach, dyskrecji, przywiązaniu do miejsca i przekonaniu, że niektóre rzeczy powinny trwać właśnie dlatego, że trwają od zawsze. Dafoe staje się tutaj kimś więcej niż bohaterem opowieści. Jego obecność przypomina żywy relikt epoki, człowieka, który trwa na swoim posterunku, choć świat wokół niego już dawno zaczął się zmieniać.
Konsjerż na barykadach
Lucius Glantz od ponad trzydziestu lat jest człowiekiem, który wie o wiedeńskim hotelu InterContinental niemal wszystko. Zna jego rytm, zwyczaje i zakamarki, pamięta pracowników, gości oraz niezliczone historie, które przez lata wydarzyły się za jego eleganckimi drzwiami. Jako konsjerż nie jest jedynie jednym z hotelowych pracowników. To człowiek, który czuwa nad funkcjonowaniem całego miejsca, pilnuje szczegółów i rozwiązuje problemy, zanim zdążą stać się widoczne. Hotel jest dla niego czymś więcej niż miejscem pracy, przez dekady stał się jego światem i drugim domem. W rolę Luciusa wciela się Willem Dafoe, którego ekranowa obecność nadaje tej postaci charakterystyczną mieszaninę ekscentryczności, powagi i melancholii. Spokojna, uporządkowana rzeczywistość bohatera zostaje zachwiana, gdy dowiaduje się, że hotel został sprzedany nowemu właścicielowi. Plany związane z budynkiem są radykalne, gdyż zamiast zachowania dotychczasowej formy obiektu przewidziano jego przebudowę, co oznacza również kres świata, który przez lata był dla Luciusa czymś stałym i niepodważalnym. Perspektywa utraty hotelu staje się więc dla niego czymś znacznie poważniejszym niż zwykła zmiana miejsca zatrudnienia. Zagrożone zostaje miejsce, wokół którego zbudował znaczną część swojego życia i własnej tożsamości. Konsierż nie zamierza jednak biernie przyglądać się temu, jak znany mu świat znika. Wraz z córką oraz grupą lojalnych współpracowników podejmuje próbę ocalenia hotelu. Z pozoru jest to walka skazana na porażkę: po jednej stronie stoi człowiek przywiązany do miejsca i jego historii, po drugiej właściciel oraz plany podporządkowane przyszłości budynku. Film nie przedstawia jednak tego konfliktu jako tradycyjnej historii o wielkiej konfrontacji. Solnicki znacznie bardziej interesuje się tym, co dzieje się z człowiekiem, kiedy fundament jego codzienności zaczyna się rozpadać.
Za zamkniętymi drzwiami
Ostatni konsjerż ma kilka elementów, które zdecydowanie zasługują na uwagę, choć ostatecznie nie wystarczają, by uratować tytuł przed jego licznymi problemami. Największym atutem pozostaje Willem Dafoe, który z charakterystyczną dla siebie fizycznością i ekscentrycznością próbuje nadać Luciusowi wyrazistość. To postać mająca w sobie potencjał na naprawdę interesujący portret człowieka przywiązanego do miejsca, które przez lata stało się jego całym światem. Aktor potrafi wydobyć z niej zarówno komizm, jak i pewną melancholię, a jego obecność sprawia, że film przynajmniej momentami zyskuje potrzebną energię. Na plus można zapisać również sam pomysł wyjściowy – hotel jako symbol przemijającego świata oraz konsjerż, który niemal desperacko próbuje go ocalić. Jest w tym ciekawy materiał na opowieść o przywiązaniu, samotności i nieuchronności zmian. Warto wspomnieć także o warstwie wizualnej. Eleganckie wnętrza wiedeńskiego hotelu, zdjęcia oraz spokojny sposób obserwowania przestrzeni tworzą atmosferę, która miejscami potrafi wciągnąć.
Problem w tym, że wszystkie te zalety pozostają w dużej mierze niewykorzystane. Dzieło Solnickiego ma interesujący punkt wyjścia, ale bardzo szybko okazuje się, że sam pomysł nie wystarczy do zbudowania angażującej historii. Zamiast rozwijać konflikt i konsekwentnie prowadzić widza przez kolejne etapy opowieści, reżyser wybiera fragmentaryczność, epizodyczność i serię mniej lub bardziej osobliwych scen. Niektóre z nich mają swój urok, inne sprawiają jednak wrażenie przypadkowych, jakby znalazły się w filmie bardziej dlatego, że dobrze wyglądały lub pasowały do jego dziwacznego tonu, niż dlatego, że rzeczywiście były potrzebne. W efekcie trudno zaangażować się w losy bohatera, ponieważ produkcja nie daje jego historii odpowiedniego dramaturgicznego ciężaru.
Największym rozczarowaniem jest właśnie niewykorzystany potencjał głównego bohatera. Człowiek, który przez trzy dekady związał swoje życie z jednym miejscem i nagle staje wobec perspektywy jego utraty, powinien być bohaterem pozwalającym opowiedzieć coś przejmującego o starzeniu się, samotności czy utracie własnego miejsca w świecie. Tymczasem reżyser często zatrzymuje się na powierzchni tego pomysłu. Zamiast pogłębiać emocje, wybiera dziwność; zamiast budować napięcie, rozprasza je kolejnymi epizodami. Przez to trudno poczuć, że stawka wydarzeń jest rzeczywiście wysoka. Wiemy, że dla Luciusa hotel znaczy bardzo wiele, ale film nie zawsze potrafi sprawić, by podobną wagę przywiązał do niego również widz. Nie pomaga również sposób prowadzenia narracji. Ostatni konsjerż jest tytułem krótkim, a mimo to momentami wydaje się zaskakująco rozwleczony. To dość osobliwa sprzeczność: niespełna półtorej godziny powinno wymuszać dyscyplinę, tymczasem kolejne sceny nie zawsze prowadzą do wyraźnego celu. Tempo jest nierówne, dramaturgia pozostaje szczątkowa, a balansowanie między dramatem, absurdem i czarnym humorem nie zawsze działa. Zdarzają się momenty interesujące, ale równie często film sprawia wrażenie, jakby sam nie potrafił zdecydować, czym właściwie chce być.
Wszystko ma swój czas
Ostatni konsjerż to jeden z tych filmów, wobec których trudno pozbyć mi się poczucia, że na papierze wszystko wyglądało znacznie ciekawiej niż na ekranie. Gastón Solnicki miał do dyspozycji bardzo wdzięczny materiał: zamkniętą, niemal samowystarczalną przestrzeń, człowieka, który uczynił z pracy całe swoje życie, przemijającą instytucję oraz Willema Dafoe, aktora idealnie nadającego się do zagrania bohatera stojącego gdzieś pomiędzy ekscentrycznością a melancholią. Można było z tego zbudować zarówno przejmującą opowieść o utracie, jak i przewrotną satyrę na świat luksusu. Ostatecznie produkcja pozostaje gdzieś pomiędzy tymi możliwościami, przez co nie wykorzystuje w pełni żadnej z nich.
Najbardziej problematyczne jest to, że seans wymaga od widza zainteresowania rzeczami, których sam nie potrafi dostatecznie mocno wyeksponować. Film chce opowiadać o przywiązaniu, ale nie zawsze pozwala to przywiązanie poczuć. Chce mówić o końcu pewnej epoki, ale jego obserwacje bywają zbyt powierzchowne, żeby naprawdę wybrzmiały jako coś więcej niż interesujący koncept. Pragnie być dziwny i nieprzewidywalny, lecz jego osobliwość nie zawsze prowadzi do odkrywczej refleksji. W pewnym momencie zaczyna więc brakować najważniejszego elementu w postaci emocjonalnego punktu zaczepienia, który pozwoliłby przejąć się tym, co oglądamy.
To szczególnie szkoda w przypadku głównego bohatera, ponieważ jest to postać z ogromnym potencjałem. Nie trzeba wielkich zwrotów akcji, aby opowiedzieć interesującą historię człowieka, który przez dekady podporządkował swoje życie jednemu miejscu, a następnie musi skonfrontować się z faktem, że świat nie zamierza dostosować się do jego przyzwyczajeń. Taki bohater mógłby stać się niezwykle przejmującym symbolem starzenia się i utraty znaczenia. Solnicki zdaje się jednak bardziej zainteresowany samą obserwacją Luciusa, niż próbą wejścia w jego emocje. W rezultacie oglądamy człowieka, którego los powinien nas obchodzić, ale film nie zawsze daje nam wystarczający powód, żeby rzeczywiście zaczął. Nie można zatrzymać czasu, można tylko zachować to, co było w nim ważne.
